EIPHNH

Dialoog met Z.

Z. is management-assistente bij de Gemeente Amsterdam. Z. en Freddy kennen elkaar al redelijk goed.

Freddy (Fr): Jij bent van Marokkaanse afkomst?

Z: Ja, maar in Nederland geboren.

Fr: Jij gaat wel vaak naar Marokko terug?

Z: Alleen de laatste jaren, vroeger minder vaak hoor.

Fr: Was de laatste keer met al die bruiloften achter elkaar waar je aan mee moest werken en meehelpen?

Z: Die bruiloften waren niet in Marokko maar hier. Je bedoelt inderdaad de afgelopen decembermaand. Die zat propvol (*lacht*)!

Fr: En de rest van je familie?

Z: We zijn met ons zessen. Vier meiden, twee jongens. Er zijn twee van ons getrouwd. De hele familie – inclusief grootouders – woont in Nederland.

Fr: Je vertelde laatst dat – als je in Marokko bent – mensen zondermeer kunnen zien dat jij uit Nederland komt! Hoe kán dat nou (*lacht*)? Je doet je mond niet open en toch…..?

Z: Klopt! Zelfs als je traditionele Marokkaanse kleding aantrekt, ze laten zich niet “foppen”! We hebben ook de uitstraling van vakantiegangers; we komen bleek aan en we zijn daar continu in de zon. Dat doen Marokkanen die in Marokko wonen natuurlijk niet op die manier.

Fr: Je bent nu management-assistente. Wat voor achtergrond heb je qua scholing?

Z: MAVO afgerond, toen een MBO-opleiding tot directie-secretaresse. Die heb ik niet afgemaakt omdat ik de opleiding niet zo leuk en goed vond. Ik had het idee dat ik dit vak beter in de praktijk zou kunnen leren en dat blijkt ook wel. Ben goed terechtgekomen.

Fr: Heb je altijd bij de Gemeente gewerkt?

Z: Nee, ook in het bedrijfsleven, bij de ING onder andere. Hiervoor heb ik bij het GVB gewerkt en zodoende ben ik hier terechtgekomen.

Fr: Volgens mij vind je je werk hier wel leuk? Althans die indruk maak je wel.

Z: Jazeker, kan goed met mijn baas opschieten, vind de mensen aardig en de werksfeer goed.

Fr: Collega's zijn belangrijk hè?

Z: Ja absoluut. Ik zal ook niet puur om het salaris ergens solliciteren. Ik moet leuke collega's hebben, dan maar wat minder verdienen.

Fr: Ja, vind ik ook!

Fr: Heb jij altijd in Amsterdam gewoond?

Z: Altijd. Ben in het OLVG geboren (*lacht*). Ben gehecht aan Amsterdam. Ik leerde een tijdje geleden een jongen kennen die buiten Amsterdam woonde en ik bedacht me dat ik niet buiten Amsterdam wilde wonen. Mijn vrienden en familie zijn hier. En “een nieuw leven beginnen”? Dat kan hier toch ook (*lacht*)??

Fr: Je voelt je hier echt thuis?

Z: Ik voel me………(*denkt na*) negen van de tien keer wel thuis hier.

Fr: En die ene keer dat je je dan niet thuis voelt? Hoe komt dat?

Z: Dan voel ik me buitenlander.

Fr: Buitenlander?? In wat voor situaties dan?

Z: Verschillend. Voordat ik hier kwam werken heb ik veel gesolliciteerd bij particuliere bedrijven. Dan waren ze over de telefoon heel enthousiast. Vervolgens kwam ik daar en zat te wachten met een aantal anderen die blijkbaar ook afspraken hadden. Ze riepen mijn naam en je zág gewoon dat ze hoopten dat het een van de andere meiden was die geen hoofddoek droegen. Ik zag dan dat ze teleurgesteld waren dat ik het was. Na vijftien keer was ik dat wel zat hoor! Toen ik vanuit mijn huidige werk gebeld werd heb ik maar meteen gezegd dat ik een hoofddoek draag en dat ik die niet zou afdoen. Gelukkig is dat wel goed afgelopen. Ik kon zelfs meteen beginnen. Ik dacht “ho-ho” (*lacht*), zó snel hoeft het nou ook weer niet!

Fr: Het is toch wat mensen gewend zijn en hoe open ze staan voor anderen……….

Z: Precies, maar ik kijk zelf ook niet raar op als ik bijvoorbeeld een joodse man met een keppeltje zie. Het is gewoon de uiting van zijn geloof en verder denk ik er niet over na. Het hoort erbij.

Fr: Die reactie op het feit dat je een hoofddoek draagt. Heeft dat met je geloof te maken?

Z: Weet ik niet. Ik heb niet echt het idee dat mensen bijster veel weten over de islam. Ze laten zich leiden door iemand die wat roept en vervolgens loopt iedereen erachteraan. Zonder zelf na te denken.

Fr: Dat maakt dus dat je je niet thuis voelt soms?

Z: Ja, maar ik voel me in Marokko ook niet thuis. Daar ben ik ook een buitenlander. Ik voel me een soort nomade met een rugtas die gaat zitten waar het uitkomt, zoiets (*lacht*).

Fr: Sinds je bij je huidige werkgever bent, voel je je neem ik aan wat beter omdat je weer een positieve ervaring hebt?

Z: Klopt. Maar nog even over dat thuis voelen; ik voel me Nederlandse én Marokkaanse maar als ik in Marokko ben heb ik wel weer heimwee naar Nederland, omdat ik hier geboren ben. Als er dan weer iets negatiefs gebeurt, dan heb ik weer het gevoel dat ik een buitenlander in Nederland ben.

Fr: Ik geloof net als jij ook in God. Misschien een beetje anders maar niet veel anders. Jij bent moslima?

Z: Ja.

Fr: Hoe beleef jij je geloof?

Z: Houvast, daar voel ik me écht thuis. Het is een stukje van mij. Het is mijn “land”.

Fr: Bid jij ook vijf keer per dag (een van de zuilen van de islam, Fr)?

Z: Jazeker. Ik doe alleen niet mee aan de Ramadan (Vastenmaand, Fr), want ik heb suikerziekte.

Fr: Nee, dat kan ook niet dan. Zou heel slecht voor je zijn.

Z: In plaats daarvan doneer ik een bepaald bedrag aan de armen. Volgens het geloof is dat verplicht.

Fr: Ja, ik ken nog iemand die dat doet inderdaad. Wel mooi toch?

Z: Ja, maar toch……tijdens de Ramadan eet en drink ik gewoon de hele dag door en mijn ouders, broers en zussen natuurlijk niet. Ik mis het gevoel dan wel. We zitten allemaal aan tafel te wachten tot de Iftar (het dagelijks breken van de vasten na zonsondergang tijdens de Vastenmaand, Fr), vooral mijn jongste broertje is dan aan het aftellen; “10, 9, 8 bismillah” (in naam van God, Fr) en dan valt hij aan (*schaterlacht*). Ik kan dan niet echt met ze meedoen of meevoelen. Voel me dan een beetje buitengesloten.

Fr: Het gaat ook om het familiegevoel toch?

Z: Oh zeker. Ik vind het een beetje op Kerstmis lijken eigenlijk, of op Thanksgiving.

Fr: Jij woont thuis, bij je ouders?

Z: Ja. Ik ben sinds kort weer terug. Ik woonde bij mijn oom die overdag altijd thuis was, als ik aan het werk was, en 's avonds juist moest werken als ik thuis was. Net alsof ik op mezelf woonde. Toen hij trouwde heb ik besloten om daar maar niet te blijven. Leek me geen goed plan om hun voor de voeten te lopen. Ik ben erg gehecht aan mijn ouders. Ik wil zelfs niet eens op vakantie als mijn ouders niet meegaan (*giechelt*)! Ik ben echt een familiemens, vreselijk (*lacht*).

Fr: S. (collega van mij, Fr) vertelde dat ze het vreselijk vond dat haar ouders in Saoedi-Arabië zaten voor de Hajj (Pelgrimstocht naar Mekka, ook een van de zuilen van de islam, Fr). Ze miste hen echt heel erg.

Z: Ja, ik hoop dat mijn ouders voorlopig nog niet gaan! Toen mijn ouders twee weken in Marokko waren voor een bruiloft, bleef ik hier achter met mijn broertjes en zusjes. Ik had de taak om voor het gezin te zorgen. Wat een gedoe zeg (*lacht*)! Ik dacht: “Dit moet ik niet lang doen want ik houd het niet vol (*schatert*)!” Verschrikkelijk. En ik miste ze ook gewoon. Voorlopig mogen mijn ouders dus nog niet naar Mekka (*lacht*)!

Fr: Heb je op dit moment een relatie? Heb je trouwplannen?

Z: Ik heb sinds vorige week weer contact met mijn ex. We zijn uit elkaar gegaan, vier en een half jaar geleden. Ik ben van Arabische afkomst en hij is Berbers. Zijn ouders stonden om die reden niet achter onze relatie. Ik heb toen besloten dat ik niet tussen hem en zijn ouders in wilde komen staan en heb de relatie verbroken. Dat was natuurlijk niet makkelijk………We zijn niet met ruzie uit elkaar gegaan of iets dergelijks. Ik merk dat het nog steeds klikt tussen ons. Als ik met een jongen trouw, vind ik het heel belangrijk om goed contact met zijn ouders te hebben, zonder spanningen. Dat was toen niet mogelijk.

Fr: Maar…..zijn zijn ouders dan “bijgedraaid”?

Z: (*denkt na*) Dat moet nog blijken…….Ik sprak hem gisteren nog en hij stelde voor om een keer af te spreken en dingen goed uit te praten, ook met zijn ouders.Hij wilde zelfs al mijn hand komen vragen, toen had ik zoiets van: “time-out!” Dat gaat wel heel erg snel!

Fr: Ja, want waarom zouden ze dan zo veranderd zijn in hun houding ten opzichte van jou?

Z: Hij heeft wel al die tijd duidelijk laten merken dat hij niet wilde trouwen met iemand anders dan met mij.

Fr: Mooi, toch?!!

Z: Ja, het is net een romantische film. Het zou een kassucces worden (*lacht*)! Maar, ik weet niet of ik het moet geloven allemaal. Er is toen zoveel gebeurd……….ik heb toen rigoureus het contact verbroken…….en nu is hij weer terug. Ik wil niet dat alles weer van voor af aan begint. Eerst zien dan geloven! Wie weet ben ik eind februari verloofd, misschien ook niet.

Fr: Wauw! Hou me op de hoogte! Heftig hoor………

Z: (*lacht*) Zal ik doen.

Fr: Voorzover ik jou ken heb je een heel spontane, emotionele kant maar ook een heel nuchtere kant, twee uitersten.

Z: Ja, mijn zusje begon al gelijk van: “Ja, leuk! Van de zomer een bruiloft!!!” Ik riep gelijk weer: “Time-out! Je gaat te snel!” Ik merk het wel, het is zo eind februari.

Fr: Jij hebt veel vrienden en kennissen?

Z: Ja.

Fr: Je bent echt een gezelschapsmens.

Z: Oh, absoluut! Ben niet graag alleen.

Fr: Weet ik. Je familie en je vrienden, dat mixt een beetje toch? Je brengt ze met elkaar in contact?

Z: Ja. Vriendinnen komen bij me over de vloer. Ze leren mijn moeder kennen. Dan hebben de ouders weer contact met elkaar. Zo gaat dat gewoon.

Fr: Is ook leuk. Vroeger was dat ook zo, in mijn school- en studietijd. Nu niet meer natuurlijk……..

Fr: Wat doe je in je vrije tijd? Ik weet dat je héél graag winkelt, kleren kopen!

Z: (*lacht*) Klopt! Ik houd erg van films en lezen. Gisteren ben ik nog met de meiden naar een ladies night in Tuschinski geweest. Prachtige film! Ik vind het ook geweldig om naar muziek te luisteren. Heb een heel brede smaak, niet alleen Arabische muziek maar ook talloze andere genres. Sporten is niet mijn favoriete bezigheid (*lacht*). Ik ben lui! Vind het wel heerlijk om als het mooi weer is, lange wandelingen te maken. Maar geen loopband of fiets etc. Ik lig liever in bed met een zak chips en de afstandbediening (*schaterlacht*)!

Fr: (*lacht*) Is ook training!

Z: Ja, misschien wel!!

Fr: Ga je buiten het werk ook veel met collega's om?

Z: Nee, meer op het werk zelf. Een heel enkele keer spreek ik wel af met A. of C..

Fr: Hoe ziet jouw toekomst eruit?

Z: Eerlijk gezegd is dat wazig. Ik leef met de dag. Mijn ervaring is dat wat ik plan niet gebeurt en wat ik niet plan wél gebeurt!

Fr: Dat klopt ook wel; dingen gebeuren vaak pas als je ze loslaat……….eigenlijk is dat een spirituele maar ook religieuze benadering van het leven. Je mag dromen maar houd niet teveel vast aan die droom. Laat dingen gebeuren zoals ze voor je bedoeld zijn. Zoals God voor je heeft uitgestippeld. Dan word je vanzelf gelukkig.

Z: Ik ben ook niet ambitieus. Ik kijk meer naar datgene wat op mijn pad komt en dan zie ik wel. Mijn nichtje, A., die ken jij ook wel, die werkt met een agenda, nou, dat doe ik niet hoor! Zou ik ook niet kunnen.

Fr: Doe jij dat dan niet?!

Z: Nee hoor! Ik zou gewoon mijn agenda thuis vergeten. Het werkt gewoon niet op die manier bij mij.

Fr:…….wat is jouw sterrenbeeld ook weer?

Z: (*lacht*) Leeuw!

Fr: mmmm……..(*peinst*).

Z: Ik onthoud gewoon alles. Heb een goed geheugen, ook op mijn werk geldt dat. Ik hoef maar een half woord op te schrijven bij het notuleren en de hele vergadering wordt als het ware weer “afgespeeld” in mijn hoofd, als een cassettebandje.

Fr: Volg je de kranten, het journaal?

Z: Nee, helemaal niet. Bewust niet. Vanaf 11 september 2001 ben ik afgehaakt. Een en al ellende die ik elke dag moet lezen of bekijken? Nee, doe ik niet. Ik ben het zat. Vindt iemand me OK, dan is het goed, vindt iemand me niet OK, dan niet.

Fr: Maar dat is wel heel ernstig; die 11 september heeft zo verschrikkelijk veel schade en ellende aangericht, ook bij mensen die er niets mee te maken hebben. De tweedeling in onze maatschappij komt oorspronkelijk daarvandaan, is mijn overtuiging.

Z: Zeker weten! Ik zat niet in dat vliegtuig en ben er ook niet met een parachute uitgesprongen! Maar ik word er wel op aangesproken. Misschien des te meer omdat ik een hoofddoek draag. “OK jongens, ik zat in dat vliegtuig, ik heb Theo van Gogh doodgestoken en Pim Fortuyn doodgeschoten, ik heb het allemaal gedaan!” Hou toch op! Daarom heb ik me daar bewust voor afgesloten. Het is echt zo: na 11 september heb ik gemerkt dat mensen mij anders zijn gaan benaderen, heel anders dan daarvoor. Vroeger toen ik op school zat was daar geen sprake van, helemaal niet. Iedereen ging goed met elkaar om, iedereen lachte naar elkaar.

Fr: In mijn school- en studietijd was het inderdaad ook heel anders.

Z: Als ik nou kijk naar Marokko. Daar wonen ook christenen en joden. Er is geen sprake van haat of discriminatie. Mensen gaan gewoon met elkaar om.

Fr: Het is zo pijnlijk om te ervaren omdat we allebei weten hoe het vóór 11 september was. Misschien krijgen we dat wel nooit meer terug?

Z: Soms denk ik dat ook maar laatst had ik het erover met mijn oom en hij vergeleek de positie van moslims hier met die van Amerikanen van Afrikaanse afkomst in de USA, in de jaren vijftig en zestig. Dat is ook steeds beter geworden. Ik hoop dat hij gelijk heeft maar telkens als ik weer iets negatiefs hoor denk ik……ik weet het niet.

Fr: Is het niet zo dat mensen daarin kunnen groeien? Hoe minder je weet van elkaar, hoe meer onbegrip en angst er is. Je kunt van elkaar leren.

Z: Weet ik niet hoor. Er is niemand die ooit aan mij vraagt wat mijn geloof nu precies inhoudt. Ik heb liever dat ze me vragen stellen over al die gebeurtenissen, zodat ik ze kan uitleggen dat bommen gooien en mensen vermoorden niets met de islam, of met welk geloof dan ook, te maken hebben.

Fr: Zou je dat prettig vinden als mensen dat zouden vragen? Je wordt dan aangesproken op zaken die niets met jou te maken hebben.

Z: Jazeker! Je kunt dan tenminste uitleggen dat de Koran geen boek is dat geweld of haat stimuleert of aanmoedigt. Het gaat om vrede, om goed voor elkaar zorgen. Wat de Jihad (Heilige Oorlog, Fr) betreft: dat is echt onzin, zoals dat wordt uitgelegd. Het is absoluut niet de bedoeling dat je onschuldige mensen in grote aantallen vermoordt in naam van God! We moeten niet vergeten dat Tora (Joodse Wet, Fr), Bijbel en Koran maar op een paar heel kleine punten van elkaar verschillen. De boodschap is hetzelfde: vrede. We geloven allemaal in hetzelfde. Het is belangrijk dat je – als je geen moslim bent – gewoon vragen stelt over de islam aan moslims (of aan een islamoloog), voordat je je mening vormt. Dat voorkomt een hoop misverstanden en een hoop ellende, zoals we nu zien met Wilders bijvoorbeeld.

Fr: Maar de media wakkeren dit toch ook allemaal aan?

Z: Ja, heel erg. Vroeger gebeurde dat niet. De verschillen werden niet zo erg benadrukt. Als je nu kijkt naar de Marokkaanse jongeren, zie je een verschuiving. Veel meiden gaan hoofddoeken en wijde kleren dragen en jongens een baard omdat ze zich ergens tegen willen afzetten, zich aangevallen voelen. Het gaat niet meer om een vrije keuze maar een negatieve keuze.

Fr: Ja, al die dingen worden een symbool van strijd. Terwijl de keuze om een hoofddoek te dragen bijvoorbeeld iets is tussen jou en God en niemand anders. Een spirituele, religieuze keuze.

Z: Ik ben eigenlijk blij dat ik gewoon al vanaf mijn elfde een hoofddoek draag en dat dit niets met al die negativiteit te maken heeft. Als dit allemaal niet gebeurd was, dan waren niet ineens zoveel meiden een hoofddoek gaan dragen en zoveel jongens een baard. Dat geldt trouwens ook voor een burka (alles bedekt, behalve de ogen, Fr). Ik vind de burka heel erg overdreven. Het staat ook niet in de Koran dat je je gezicht moet bedekken. Je handen en je gezicht mogen gewoon zichtbaar zijn.

Fr: Ja en iemand met een (onbedekt) gezicht heeft ook (naar buiten toe) een identiteit, dat is heel belangrijk.

Z: Een tijdje geleden is er een Blokker overvallen door twee Nederlandse(!) mannen mét een burka! (*lacht*) Toen dacht ik: “Begrijpen jullie nou tenminste waarom je dat niet moet dragen?!!” Een burka gaat me gewoon te ver.

Fr: Wat betekent discriminatie voor jou? Je hebt er al een paar dingen over gezegd…….

Z: Discriminatie is beoordeeld worden zonder dat iemand je kent. Ik heb wel eens gewerkt met zo iemand. Ze moest niets van me hebben, we stonden samen achter een balie. Ze wilde niet met mij in 1 kamer zitten. Daar klaagde ze ook over bij het management. Naarmate ze me beter leerde kennen merkte ze dat ik heel anders was dan zij dacht. Ze ontdekte dat ze me eigenlijk heel graag mocht. Ze zei dat ze haar wasmachine “Fatima” had genoemd. Toen dacht ik: “Waaaaaat?” (*lacht*). Ik wist niet waar ze het over had maar in ieder geval moest ze nu een andere naam verzinnen omdat ze niet wilde dat haar wasmachine werd genoemd naar iemand die ze zo graag mocht. Haar gedrag is echt veranderd.

Fr: Sommige mensen zijn dus wél in staat om daarin te groeien, zelfs zó iemand!

Z: Ja, dat is zo. Ik oordeel trouwens zelf ook wel eens over iemand zonder dat ik hem ken maar dat staat dan los van zijn afkomst of geloof.

Fr: Dat is intuïtie, je innerlijke stem. Dat is geen discriminatie. Althans niet in de zin waar we nu over praten.

Fr: Vind jij Nederland tolerant?

Z: (*denkt even na*) Niet meer. Vroeger wel.

Fr: Ik merk dat jij heel erg het verschil maakt tussen vóór en ná 11-09-01?

Z: Ja, klopt. Het is daarna alleen maar erger geworden. Iedereen had daarvoor zijn eigen problemen maar mensen waren veel gelukkiger. Er werd niet zoveel onderscheid gemaakt als nu.

Fr: Ik geloof heel erg in een individuele benadering. Op mijn website wordt – in tijden van verkiezingen – Groen-Links gepromoot maar eigenlijk vind ik politiek niet zo heel erg belangrijk. Je verandert de wereld alleen als je je gedrag en houding ten aanzien van je buurman/buurvrouw, je naaste, verandert. Als ik jou positieve energie geef, dan is de kans groter dat jij positief bent ten aanzien van een ander dan wanneer ik dat niet doe. We onderschatten onze eigen invloed op elkaar, in het dagelijkse leven.

Z: Ben ik met je eens. Politiek geloof ik zelf allang niet meer in.

Fr: Maar je gaat altijd wel stemmen?

Z: Ja. Ik stem dan op de partij waarvan ik denk dat die het goede voor heeft met de mensen, in sociaal opzicht. Als ik die partij niet vind, dan stem ik blanco. Ik vind het heel verdrietig dat zo iemand als Wilders zo blindelings wordt geloofd en gevolgd. Het is allemaal onwetendheid. Diep van binnen weten al die Wilders-fans niet eens waaróm ze zo denken. Zoals ik al zei: eerst onderzoeken en vragen stellen en dán pas oordelen.

Fr: Maar je bent wel hoopvol, over de toekomst?

Z: Ja, zonder hoop heb je niks. Dan kun je net zo goed je biezen pakken.

Fr: Ik ken jou wel als een open iemand. Als mensen jou iets vragen, ben je wel bereid om antwoord te geven en uitleg. Aan jou ligt het niet. Sommige dingen liggen nu eenmaal buiten je macht, buiten je bereik.

Z: Zoals die film van Wilders die dan binnenkort uitkomt; ik hoor dat al weken. Bestáát er wel een film?? Mijn moeder zei dat ze zich daar heel erg zorgen over maakte en toen zei ik tegen haar: “Mama, laat hem die film gewoon maken! We geloven toch? Het is niet aan ons om hem daarvoor te straffen.” Talloze moslims maar ook niet-moslims zijn tegen die film. Ze hoeft zich geen zorgen te maken. Ik had hetzelfde met de moord op Van Gogh: laat die man zeggen wat hij wil. Hij wordt er later wel op afgerekend, niet door ons, maar door God. Daar geloof ik in.

Fr: We moeten ons ook realiseren dat iemand die op zo'n manier wordt vermoord, gelijk een held wordt. Daar hebben we verschillende voorbeelden van gezien. Ik geloof toch echt niet dat dat de bedoeling was.

Z: Precies, wie ben jij om iemand van het leven te beroven?? Maar je hebt wel gelijk. Nogmaals, kijk eens naar Theo van Gogh; niemand mocht die man! En nadat hij was vermoord? Hij leek wel een volksheld! Iedereen hield ineens van hem. Dankzij Mohammed B. kwam er een standbeeld van Theo van Gogh en noem maar op!

Fr: Laat alsjeblieft niemand Geert Wilders vermoorden want dan wordt híj een held! Ik moet er niet aan denken. Het werkt andersom natuurlijk ook: een van mijn grote voorbeelden, Martin Luther King Jr., is vermoord en hij is gelukkig ook een held geworden!

Fr: Ik wil je heel erg bedanken Z!

Z: Geen dank!